Een beetje filosoferen over wat creativiteit nu wel of niet is (1)

Ik zat wat te bladeren in presentaties die ik de afgelopen jaren gebruikt heb bij workshops en trainingen rondom creatief denken. En ik sta weer versteld van mezelf! ; – ) Ik kwam twee dia’s (=slides) tegen die ik hier wil delen. In een aantal lesideeën en weekeindbijdragen heb ik expliciet of tussen de regels door geschreven over wat creativiteit nu eigenlijk is en creatief denken meer i.h.b. Hier een en ander op een rijtje en meer én lesideeën met een beetje filosofisch karakter (vragen stellen, nadenken, geen klip-en-klare antwoorden).

Dit zijn de dia’s in kwestie, ik bespreek ze daaronder en voeg er telkens een idee voor een activiteit bij voor in de klas.


Creativiteit is…

…doorbreken van bestaande afspraken en conventies

De wereld hangt aan elkaar van gemaakte afspraken, regels, gewoontes en gebruiken. En dat is maar goed ook. Als dat niet zo zijn, zou het al snel een rommeltje worden, en niet alleen op de weg. Gewoontes zijn de olie in de motor van de maatschappij. En creativiteit dan? Dat is wat om de hoek komt kijken als er suiker in de benzine zit of de olieleiding lekt. De motor slaat af of loopt vast. Hoe verder? Use your imagination (lees: creativity).

De kunst van het buiten de gebaande paden denken, dat is creatief denken. Dingen zien die je nog niet eerder zag, omdat je meer bewust nadenkt over wat je ziet. Dat kun je activeren met vragen. Vragen bijvoorbeeld, die we ook eerder tegenkwamen bij de divergentiematrix:

  • Wat kan dit nog meer voorstellen?
  • Waar doet dit me nog meer een denken?
  • Waar heeft dit nog meer een overeenkomst mee?
  • Waar kan dit nog meer in veranderen?

Ik heb in al deze vragen ‘nog meer’ toegevoegd. Waarom? Omdat dit je automatisch dwingt om nog meer mogelijkheden te vinden en zo dus buiten het repertoire van mogelijkheden te treden dat je al – bewust of onbewust – in je hoofd hebt.

Als je de klas vragen stelt, gebruikt dan vaak ‘nog meer’ in de formulering.

Lesidee: Ook omgangsvormen zitten vol met patronen, vaste afspraken en etiquette. Daar kun je leuk mee spelen met de kinderen in de klas.

  • Bespreek wat er zou gebeuren als er in een bepaalde verzameling regels er  ééntje zou veranderen. Bijv. ‘Rechts heeft géén voorrang’, of ‘oranje licht = claxoneren en gas geven
  • Speel met de kinderen na wat er zou gebeuren als bepaalde vaststaande rollen verwisseld of veranderd zouden worden. Wat als de juf de kinderen moet gehoorzamen, of als de koningin op school conciërge zou zijn?

…nieuw, functioneel en verrassend

Dit is een definitie waar nogal eens discussie over ontstaat. Maar ik houd voet bij stuk; iets is creatief – het resultaat van een creatief proces – als het nieuw (in de betekenis van origineel), functioneel (passend, een doel dienend) en verrassend is. Dat laatste voeg ik er als extra bij, in de praktijk zie je dat iets wat origineel en functioneel is eigenlijk vanzelf ook verrassend is; A-ha!, Wat grappig!, Hé, dat ik daar nooit eerder aan gedacht heb…

De discussies gaan meestal over:

  • Maar als ik iets maak, dan is dat toch altijd creatief, ook als ik het al eens eerder gemaakt heb? Nee, fout, niet waar. Creatief = origineel, voor het eerst. Anders is het inderdaad niet meer dan ‘maken’.
  • Waarom moet iets functioneel zijn, een doel dienen? Iets is pas creatief is als je er wat aan hebt, als het iets met je doet, en met anderen. Dat kan een kurkentrekker zijn, een oplaadbare batterij, een schilderij waar je graag naar kijkt of een grap. Op deze site vind je een lesidee over zinloze verzinsels, zgn. ‘Japanse uitvindingen’. Maar eigenlijk zijn ze niet zinloos. Als je door het absurde heen kijkt zie dat ze wel degelijk iets doen, en in ieder geval dat je erom kunt lachen, dus creatief.

Lesidee: Kijk samen met de kinderen naar dagelijkse voorwerpen: een stoel, auto, spijker, wasdroger, strijkplank, … Vraag de kinderen zich te verplaatsen in de schoenen van iemand die deze producten ooit voor het eerst zag. Wat ging er door hem of haar heen? Welke ‘probleem’ werd er door het product opgelost? Let op: sommige uitvindingen hadden helemaal geen probleem nodig om te ontstaan. Was het toentertijd verrassend?

Moeilijker: neem een hedendaagse vondst en plaatst die op het Forum in Rome, 2500 jaar geleden. Welke ‘problemen’ zouden deze vindingen voor de Romeinen oplossen?

…waar kennis en motivatie elkaar overlappen ontmoeten.

In Ode aan de kennis (1) betoog ik dat kennis en creativiteit niet zonder elkaar kunnen. Creativiteit heeft kennis als voedsel nodig, het resultaat van creativiteit is nieuwe kennis (vermomd en verpakt op allerlei manieren). Dat ‘wiel’ wordt in gang gehouden  door motivatie, betrokkenheid, interesse, of hoe je het noemt. “Da’s pas leren!” zeg ik dan. Als kinderen echt opgaan in een leerproces dan zie je dat daar kennis, motivatie en creativiteit een ontmoeting hebben.

  • Kennis: lesstof die kinderen aanspreekt omdat het appelleert aan hun dagelijkse omgeving, talent of interesse
  • Motivatie: nieuwsgierigheid en interesse jagen de lust tot leren aan. Als kinderen daarbij zelf – met sturing en steun – hun eigen leerdoelen en weg mogen kiezen, wordt leren een feest.
  • Creativiteit: gebruik makend van creatieve vaardigheden en een creatieve attitude kunnen we onze leerdoelen en hoe we daar komen ontdekken, verbreden, verdiepen en bereiken.

Lesidee: Laat kinderen onderzoeken waar hun motivatie ‘zit’. Stel een reeks vragen; Waar leer je het liefst? Welke lessen vind je het leukst? Welke manier van leren vind je het prettigst (lezen, luisteren, kijken, doen)? Op welke plek voel je je het best? Waar voel je je het meest op je gemak? Wat doe je graag in je vrije tijd? Wat zou je graag willen kunnen? Maar ook: Welke uitdagingen houd je van? Waar wordt je onzeker van? Vind je dat onprettig? Wat kun je daar aan doen? Etc.
Laat de kinderen hun antwoorden vorm geven in een mindmap, een interview met zichzelf dat verschijnt in een – imaginair – tijdschrift, of laat ze te gast zijn in een aflevering van De Wereld Draait Door waarin een kleine Mattijs zijn gasten scherp en kritisch ondervraagd.

In een volgende weekendbijlage:

  • …onmisbaar
  • …een lelijk eendje
  • …verbindingen maken

Goed weekend!
David

Advertenties

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Een beetje filosoferen over wat creativiteit nu wel of niet is (1)

  1. Er zit een tikfoutje in de 2e dia: creativteit (of was dit de bedoeling?) Mooie 2e dia en wederom een interessant verhaal over creativiteit. Ik benieuwd naar het vervolg.

    Peter

  2. davidvdkooij zegt:

    Nu niet meer Peter. Dank voor je opmerkzaamheid en interesse.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s