Spreekwoordenbrij

Spreekwoorden hebben op mij een betoverend effect. Ik herinner mij, dat ik als jongen met rode oortjes zat te luisteren naar de meester, die voor mij de deuren naar dit wonderlijke taalgebied opende. Raadselachtige uitspraken, die ook nog eens iets anders betekenen dan dat ze betekenen!

Spreekwoorden zijn een mooi voorbeeld van hoe in taal associaties en analogieën worden gebruikt. Twee elementaire bouwstenen van het creatieve denken.

In dit lesidee een aantal activiteiten met spreekwoorden. Sommige klinken je wellicht bekend in de oren, andere verrassen je misschien, hopelijk. Bedenk dat het voor de kinderen allemaal nieuw is! Dat houdt je scherp en geef meer plezier bij het lesgeven.

Lesidee: Spelen met spreekwoorden en de betekenis ervan

Bij dit lesidee wordt aangenomen dat de kinderen al enigszins vertrouwd zijn met wat spreekwoorden zijn en daar al een klein repertoire van hebben opgebouwd; Mijn naam is haas, Er een nachtje over slapen, Beter een vogel in de hand, dan…

Hieronder een aantal werkvormen die een beroep doen op de associatieve denkvaardigheden van jezelf en de kinderen in de klas.

Tip: Voordat je aan deze activiteiten begint is het handig om de associatieve vaardigheden van de kinderen op te warmen met deze activiteit: De Vliegende Wuppie!

A. Betekenis van een onbekend spreekwoord raden

Geef kinderen een spreekwoord waarvan je met enige zekerheid weet, dat ze er de betekenis niet van kennen. Schrijf dat spreekwoord op het bord. De opdracht ligt voor de hand: wat zou dit spreekwoord kunnen betekenen? Kinderen schrijven de betekenis die ze verzonnen hebben op. Daag uit om meer dan één betekenis te verzinnen.
Geef de kinderen daarna de tijd om bij elkaar te kijken; schoudermaatjes of tafelgroepje. Vraag nu ‘Wie heeft bij een ander, een mooie, leuke of grappige betekenis gezien? Welke?
Schrijf hierna onder het spreekwoord op het bord de werkelijke betekenis en licht die toe.

Voorbeelden (spreekwoord = alternatieve betekenis):

  • Een kink in de kabel = Internet ligt plat
  • Ergens heg nog steg weten = Verdwaald zijn in een tuincentrum
  • Een pad in iemands korf zetten = Iemand met de zorg voor een huisdier opzadelen
  • Hoog te paard zitten = Gevaarlijke dingen doen.

B. Een bekend spreekwoord een andere betekenis geven
Een aantal spreekwoorden zijn al bekend bij de kinderen. Onze taal zit vol met spreekwoorden en zonder dat kinderen er bij stil staan gebruiken ze er al de nodige; Joost mag het weten, Aan de beterende hand zijn.

Vraag aan de kinderen om een spreekwoord en de betekenis ervan. Schrijf ze op het bord. Je kunt ook aan ieder kind vragen om op een papiertje een spreekwoord en de betekenis ervan op te schrijven. Verzamel de briefjes in een hoge hoed of een emmer, trek er een blind en schrijf die met de betekenis op het bord.
Opdracht: Wat zou dit spreekwoord nog meer kunnen betekenen? Bespreek.

C. Een ander spreekwoord verzinnen met dezelfde betekenis
Dit is een variatie op de bovenstaande, andersom namelijk. Op het bord staat een spreekwoord en de betekenis ervan. Opdracht: verzin een nieuw spreekwoord met dezelfde betekenis.

D. Delen van een spreekwoord vervangen
Schrijf een spreekwoord op het bord. Vraag aan de kinderen om een woord in het spreekwoord te vervangen door een ander (gelijksoortig) woord. Mijn naam is haas wordt dan bijvoorbeeld, Mijn naam is Pietje of Mijn huisnummer is haas. Je kunt dit ook met meer elementen doen. Beter een vogel in de hand dan tien in de lucht, kan dan van alles woorden: Liever geen hond in huis dan 8 in het schuurtje of Slechts twee dromedarissen achter de voet dan geen op mijn kop. Het mag helemaal gek zijn, flexibel – durven – associëren is de kern van deze oefening.

Extra: Laat de kinderen een ‘spreekwoordschijf’ maken. Dat lijkt op een parkeerschijf, maar dan met twee of drie ‘raampjes’, waarachter nieuwe woorden getoond worden als je eraan draait. Met een beetje puzzelen verzin jezelf varianten.

E. Spreekwoord compleet binnenstebuiten keren
Laat de kinderen experimenteren met het ‘omkeren’ van spreekwoorden, door ‘tegenstellingen’ van woorden te zoeken. Dat kun je steeds ingewikkelder maken.

  • Over het paard getild => Onder het paar geduwd.
  • Wie de schoen past trekke hem aan => Wie trui breit trekke hem uit.
  • Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald => Beter doorgaan tot het gaatje dan halverwege lunchen.
  • Als de kat van huis is dan dansen de muizen =>Als de juf in de klas blijft gaan wij buiten sjoelen.

Kunnen de kinderen betekenis geven aan hun vondsten?

Vergeet ook hier niet, dat het niet zozeer een taaloefening is, als wel een oefening – in dit geval – in associatief en divergerend denken. Gekke vondsten en verbindingen maken de weg open naar nieuwe gedachten. Een dergelijke oefening past bijvoorbeeld heel goed in een creatieve brainstorm. Het zet de deur wagenwijd open voor nieuwe en verrassende ideeën.

De spreekwoorden in dit lesidee vond ik in Van Dales Junior Spreekwoordenboek.

Advertenties

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s