De Denkgeul

Gisterenavond passeerden er 3 twitterberichten in mijn timeline – allen afkomstig van gewaardeerde onderwijstweep @Onderwijsgek. En ik dacht, die tweets zijn zo gek nog niet, daar wil ik wel eens op reageren, maar niet in 140 tekens. Ik ga er direct of indirect op in een reeks “extra edities”. Vandaag staat dit twitterbericht centraal: @Onderwijsgek: “Begrijpend lezen is de sleutel tot kennisvergaring. Met veel kennis kan je verbindingen leggen. Creativiteit is het leggen van verbindingen.”

Het is mijn stelligste overtuiging dat creativiteit zijn oorsprong vindt in denken. It is all in your mind, your head, your cherry stone, and it only has to come out. Met deze stelling op zak raak ik regelmatig in verhitte discussies met mensen die het daar niet mee eens zijn. Ik hoor dan dingen als: Creativiteit, dat is toch iets dat uit je gevoel komt, dat spontaan is, dat je niet kunt vastpakken, creativiteit is toch niet logisch? Alsof denken logisch is. Ja logisch denken misschien.

En je kunt heel goed logisch over creativiteit nadenken, ik doe dat graag. Maar zodra we even niet meer begrijpen hoe een en ander in elkaar steekt, grijpen we snel naar het wondermiddel van de mystificatie, zo hebben mensen dat al gedaan vanaf de vroegste tijden. Maar je kunt ook grijpen naar het tovermiddel van de kennis, en gelukkig hebben we dat ook vanaf de vroegste tijden gedaan. En als je op die manier over creativiteit nadenkt wordt er iets heel erg bijzonders zichtbaar.

Bijvoorbeeld dit schilderij van Jackson Pollock (aka Jack the Dripper). “Hét bewijs dat creativiteit niets met denken heeft te maken”, roept het ene kamp, het andere kamp – waar ik mijn tent heb opgeslagen – antwoord “Denken jullie nou echt dat Pollock hier niet over heeft nagedacht?”, nog even los van al het denken dat het bij ons teweeg brengt. De opmerkingen van Pollock zelf, doen echter anders vermoeden, ik citeer… (bron: Wikipedia)

“When I am in my painting, I’m not aware of what I’m doing. It is only after a sort of ‘get acquainted’ period that I see what I have been about. I have no fear of making changes, destroying the image, etc., because the painting has a life of its own. I try to let it come through. It is only when I lose contact with the painting that the result is a mess. Otherwise there is pure harmony, an easy give and take, and the painting comes out well.”

“Zie je wel”, roept kamp 1, “hij denkt niet na!” Kamp 2: “Onzin, hij heeft er heel lang over nagedacht en tijdens het maken van zijn werk lijkt het alsof hij er niet over nadenkt, maar wat hij zegt is “I’m not aware of what I’m doing” – in goed Nederlands: “Ik ben me niet bewúst van wat ik doe”. Nadenken, ja dat gaat ook onbewust. En hier wil ik de brug slaan tussen kamp 1 en 2. Het is namelijk een semantische discussie over het begrip nadenken (of denken). Denk ook eens na over denken, lees dan zo halverwege die denkexercitie dit artikel op Wikipeadia  en denk daarna nog eens wat verder na over denken.

Mijn punt: in onze hersenen spelen zich processen af waarin vrijwel onophoudelijk bestaande geheugensporen aan elkaar gekoppeld worden. Het geheugen is een netwerk van associaties, de associaties maken het mogelijk om telkens nieuwe gedachten te krijgen door geheugensporen op een nieuwe manier aan elkaar te smeden of om ons dingen te herinneren door geheugensporen opnieuw aaneen te rijgen. Dat gebeurt onbewust (I‘m not aware of it) of bewust (I know what I’m doing). Dat laatste verstaan we meestal onder denken, maar denken is meer dan alleen maar bewust denken, of althans, dat is iets om eens over na te denken.

Ik laat James Pollock even voor wat hij was – en nog steeds is in zijn magistrale werk. De associaties die we in ons geheugen hebben, vormen – bij herhaald gebruik – stevige en hardnekkig vaste denkpatronen. Zo automatiseren we bijvoorbeeld gedrag: we leren bewust fietsen en na een tijdje kunnen we het onbewust, of we krijgen steeds te horen wat goed is of wat fout en na een tijdje weten we niet beter. Deze denkpatronen, denkgeulen noem ik ze graag, beperken ons in onze creativiteit. Want binnen deze denkgeulen maken we telkens weer dezelfde verbindingen – er is niet zoveel keus – en maken zo de kans op het bedenken van iets nieuws – creatief denken – wel erg klein. De nieuwe verbindingen ontstaat vaak op momenten dat we rondzwerven tussen en over verschillende denkgeulen. En juist tijdens dat dagdromen kun je overvallen worden door een nieuw inzicht, een idee! Juist omdat je “gedachtenloos” van de ene in de andere denkgeul terechtkomt.

Je kunt dit proces ook een zetje geven, bewust van de ene in de andere denkgeul klimmen om zo nieuwe verbindingen te maken. Daar bestaan creatieve denktechnieken voor (genoeg voorbeelden hiervan in de lesideeën op deze blog) die je “op afroep” kunt aanwenden om nieuwe, onbekende en verrassende verbinden te maken tussen dingen die je eigenlijk al “weet” (mistige herinneringen of kersverse waarnemingen). En het meest spectaculaire daarvan is dat er iets nieuws ontstaat, uit het niets: 1 + 1 = 3 => 0 = 1! (bekijk hier het lesidee)

En zo werkt het dus ook in de wisselwerking tussen creativiteit en kennis. Kennis is voedsel voor creativiteit, creativiteit maakt op haar beurt weer kennis. Maar daar heb ik het al eerder uitgebreid over gehad in de blogposts Ode aan Kennis 1 & 2.

In de volgende blogpost in deze reeks wil ik graag ingaan op:
@Onderwijsgek: “Maar voordat je tot creativiteit kan komen, moet je eerst flink zweten op de voorwaarden: technisch lezen en woordenschat.”

Beeldbronnen: satellietfoto delta – seos-project.eu; pollock – ibiblio.org; associatienetwerken – davidvdkooij; britt – haarlemsdagblad.nl; baggermolen – kombuispraat.com; de geul -hoevebellet.nl

Advertenties

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op De Denkgeul

  1. Nu had ik uitgebreid gereageerd, maar bij het inloggen ging iets mis. Helaas mijn reactie is alweer weg. Jammer, sorry.

  2. Judith van de Rijt zegt:

    Ik ben ervan overtuigd dat je denken/associëren ten alle tijden een rol speelt in een scheppend proces. Welliswaar niet voortdurend tijdens het hele proces op een bewuste laag, maar voor mij maakt mijn kennis en ervaring, de beelden die liggen opgeslagen in ‘mijn interne beeldbank’ , maar ook woordbeelden en muziekervaringen, voortdurend deel uit van dat proces. Het durven verliezen van de controle daarin en als t ware van een afstandje observeren zorgt ervoor dat ik buiten de kaders/vaargeulen kan kijken waardoor nieuwe beelden in verbinding komen met dat wat er al was. Eigenlijk is het een verordening van het denken waardoor een creatief proces zich voltrekt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s