Creatief denken bestaat niet

AfdrukkenEn logisch denken bestaat niet, en kritisch denken niet en filosoferen ook niet. Denken bestaat. Al die predikaten hebben we zelf… eh… bedacht. Een denkstrategie die we bij al die vermeende denkvarianten heel veel gebruiken is het herkennen en gebruiken van analogieën (voor het gemak: overeenkomsten); concepten die op een een of andere manier op elkaar lijken, daar maken we een groepje van en daar plakken we dan een sticker op.

denk-Ddenk-Edenk-Ndenk-KDat heeft een negatieve bijklank – “stickeren“ – maar dat heeft meer te maken met hoe we gebruik maken van analogieën, dan met het feit dát we analogieën gebruiken. Bent u er nog? De kern van deze denkstrategie – die wezenlijk is voor ons denken en leren – is het herkennen van overeenkomsten (en verschillen). Marzano schrijft er over in “Wat werkt in de klas”. Hiermee zijn we in staat om de wereld te structuren en begrijpelijk te maken. Denk ook aan termen als classificatie, verzamelingenleer, transfer van kennis en aan sorteren en opruimen.

Analogieën in soorten en maten

Analogieën, je hebt ze in soorten en maten; voor de hand liggende analogieën en vreemde analogieën bijvoorbeeld. Het verschil wordt – hoop ik – duidelijk in dit voorbeeld, waarin analogieën tussen een tomaat en een brandweerauto worden gegeven:

  • Een tomaat en een brandweerauto zijn allebei rood (kleur-analogie; voor de hand liggend).
  • Een tomaat en een brandweerauto hebben met vocht te maken (sap/water/blussen materiaal-analogie; iets minder snel aan gedacht).
  • De brandweer(auto) blust een brand in een groentenwinkel (same time-same place – situatie-analogie; niet zo voor de hand liggend).

De verzamelingen die hier door gevormd (of voor gebruikt) worden zijn: dingen die rood zijn, dingen “met” water en situaties waarin brandweerauto’s en tomaten samen een rol spelen. Op basis van deze gevonden analogieën kunnen voorspellingen gedaan worden, hypotheses opgesteld. Of aannames kunnen juist in vraag worden gesteld. Zijn alle brandweerauto’s wel rood? Nee, brandweerauto’s zijn soms ook geel. En inderdaad, tomaten hoeven niet noodzakelijk groen te zijn. Denken met analogieën zet ons op het spoor van nieuwe ideeën. Hoe zouden tomaten (of het “tomaat-concept”, een bal gevuld met water) een brand kunnen blussen? Een kleintje gaat nog wel (tomaat boven een kaars uitknijpen), maar een uitslaande brand in een wolkenkrabber? (kijk nog maar eens naar De Towering Inferno – een film uit 1974).

Analogieën verbinden ons

De betekenis die je aan een analogie geeft, wordt bepaald door wat je al weet, door wat er in je geheugen zit. Een groot en complex netwerk van allerlei weetjes, ervaringen, ditjes en datjes. Daar leg je de waarnemingen die je doet als het ware overheen en ontdek je de (gedeeltelijke) overeenkomsten. Die onthoud je dan weer en zo ontstaan langzaam maar zeker steeds sterkere verbindingen. De patronen die je ontdekt bevestigen de patronen die je al kende. Dat is aan de ene kant iets heel persoonlijks, maar vergeet niet dat je – aan de andere kant – voor een groot deel gevormd bent door je omgeving, je afkomst en door de cultuur waarin je bent opgegroeid. Gedeelde analogieën verbinden de mensen en zorgen ervoor dat we bijvoorbeeld makkelijk met elkaar kunnen communiceren. Een theepot is iets waar we allemaal een gedeeld beeld van hebben op basis van een aantal basiskenmerken die (de meeste) theepotten gemeen hebben; buik, handvat en tuit. Dat hoeven we dus niet telkens aan elkaar uit te leggen.

De vreemde, verre, creatieve analogie

Bij creatief denken komt het erop aan te zoeken naar de niet voor de hand liggende, vreemde, verre analogie. Die ons in staat stelt om een verbinding te maken die we nog niet eerder in ons geheugen hadden gemaakt of die we niet zo vaak gebruiken. Dat is wat creatief denken in een notendop doet: een verre analogie zoeken en toestaan om daarmee een nieuwe verbinding in ons geheugen te maken, waarbij we niet bang zijn om onze eigen bestaande denkpatronen en heilige huisje opzij te schuiven. Pas dan ontstaan er werkelijk nieuwe ideeën en krijgen die de kans om te groeien.

Creatief denken bestaat niet?

Welbeschouwd is ál het denken creatief denken *zegt hij weer!* alleen het volume staat niet altijd even hard. Ik heb er mijn werk van gemaakt om te begrijpen hoe de volumeknop van het creatieve denken werkt en hoe je hem kunt bedienen. En op die manier jong en oud te helpen om het meest uit hun creatieve denkvermogen te halen. Deze website is daar een middel bij. Gebruik ‘m!

Advertenties

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s