Ik zie… 4 gidsen voor creatief denken in ondewijs

Afdrukken(HGV knipsel) Voor de liefhebbers van achtergronden bij creatief denken, gecombineerd met de visie die ik de afgelopen jaren heb ontwikkeld met betrekking tot creatief denken in onderwijs: Een deel van het hoofdstuk “Ik zie…” uit het “Het Grote VINDINGRIJKboek”  waar ik aan werk. Een boek waarmee ik leerkrachten wil inspireren en helpen om een creatief leerklimaat in de klas te scheppen.

ikzie-amabile ikzie-dweck ikzie-gardner ikzie-jollesIn dit hoofdstuk staat niet alleen meester Gulien van mijn vroegere lagere school centraal, maar ook 4 psychologen (Howard Gardner, Jelle Jolles, Teresa Ambile en Carol Dweck) die ieder op hun eigen manier een bijzondere een waardevolle bijdrage leveren aan het verbeteren van leren en presteren én van creativiteit. Want die gaan hand in hand.

“(…) De meester staat voor de klas en vertelt over muziekinstrumenten, over violen in het bijzonder. Terwijl hij spreekt vliegt het krijtje in zijn hand over het schoolbord en brengt de viool van buiten en van binnen tot leven. Pijlen wijzen de onderdelen aan, waarvan de meester de namen erbij schrijft. Met een enkel handgebaar schuift het krijtje langs de contouren van de klankkast en brengt hooglichten aan die de tekening als het ware uit het bord laten komen. Ik kijk en luister ademloos.

Meester Gulien

Ik denk altijd met veel plezier terug aan Meester Gulien. Ruim veertig jaar geleden zat ik bij hem in de vijfde klas – groep 7 – aan een tafeltje met een “vakje”, een potloodgleuf en een schuifdekseltje, dat de plek voor een inktpotje af kon sluiten. Meester Gulien was een meester met krijt en potlood, letterlijk en figuurlijk. Al zijn lessen waren een feest voor het oog. Wat had ik graag de tekeningen die hij maakte bewaard; een verzameling prachtige info-graphics. Ik heb nog wel een foto van de klas waarop je de tekening van de viool op het bord kunt zien staan.

Misschien had ik het persoonlijke reisverslag uit het eerste hoofdstuk wel moeten beginnen met Meester Gulien. Omdat hij de eerste leerkracht was die mij het gevoel gaf dat ik er was om wie ik was. Hij gaf mij ruimte en een podium om mijn talenten – m.n. beeldend vormen – en een hoge interesse in “algemene kennis” te ontwikkelen en te laten zien. En dat deed hij niet alleen bij mij, maar ook bij mijn klasgenootjes. In mijn geval betekende dat bijvoorbeeld dat ik stripverhalen tekende, waarvan Meester Gulien dia’s maakte, die ik vervolgens in de klas mocht vertonen, met eigen gekozen muziek en een zelfgemaakte voice-over erbij. Of, dat hij mij aanmoedigde om van mijn spreekbeurten „performances” te maken. En zo had hij voor iedere kind in de klas wel iets in zijn „trukendoos”. Bij ons in de familie is hij een begrip, mijn oudere broer en zus zaten ook bij Meester Gulien in de klas.

Natuurlijk moet ik niet vergeten dat ik toen 10, 11 jaar oud was en dat mijn geheugen in de loop der jaren een en ander vervormd en verfraaid zal hebben. In mijn rapport uit die tijd lees ik heel gewone meesters- en juffentaal in het voor hem zo karakteristieke handschrift: Pas op! Jammer! Ga zo voort! Maar blijkbaar raakte Meester Gulien bij mij een welluidende snaar. Na al die jaren is hij voor mij een oervoorbeeld geworden van de leerkracht die zich niet alleen op de groep, maar juist ook op het unieke individu richt; hij zag de verschillen en gaf die de ruimte.

Een klas vol schitterende juwelen

Ieder mens is heeft een uniek samenstel van talenten of intelligenties. De een is goed in rekenen en wordt enthousiast van de bedrijfsboekhouding, de ander voelt zich thuis in de rol van coach en gebruikt taal en beweging om anderen te helpen. De Amerikaanse psycholoog Howard Gardner heeft op deze verscheidenheid en dit samenstel van voorkeursintelligenties het model van Meervoudige Intelligenties gebaseerd. Dat wijkt af van de traditionele kijk op intelligentie, die vooral logisch-mathematische en verbaal-linguïstieke capaciteiten centraal stelt  Hij definieert een achttal intelligenties – soms omschreven als manieren waarop je „knap” kunt zijn – waarbinnen je je ontwikkelt. Ieder mens heeft zijn eigen combinatie van voorkeuren waarbij hij zich het beste thuis voelt en tot zijn recht komt. Kijkend door de bril van Howard Gardner, zie je opeens een klas vol met fonkelende juwelen, in plaats van kinderen in verschillende gradaties van grijs. Ieder kind schittert op zijn eigen manier.

Naast veel bijval heeft Gardners model ook veel kritiek te verduren, vooral waar het gaat om de validiteit en meetbaarheid van een en ander. Je hoeft echter geen raketwetenschapper te zijn om te zien dat Gardners model is gebaseerd op iets wat evident waarneembaar is in ieder mens; verschil en uniciteit.

Meervoudige intelligenties en creativiteit

De acht intelligenties die Gardner benoemt, zijn: logisch-mathematisch, verbaal-linguïstisch, naturalistisch, intra-persoonlijk, inter-persoonlijk, ruimtelijk-beeldend, muzikaal-ritmisch en bewegelijk-kinesthetisch. Soms voegt hij als negende intelligentie spiritueel toe. Kennis en bewustzijn over Meervoudige Intelligenties zijn waardevol voor leerkrachten en opvoeders. Lees over dit model in een van zijn boeken, bijvoorbeeld „Intelligence Reframed”.

Het lijkt of creativiteit in het rijtje van intelligenties ontbreekt, of dat het geen intelligentie is. Maar Gardner zag creativiteit als een rode draad, die door alle intelligenties heen loopt. Dat blijkt uit de definitie van intelligentie die hij gebruikt en ongeveer zo luidt: „Een intelligentie is het vermogen om vaardigheden te activeren en daarmee dingen te creëren die binnen een culturele setting geaccepteerd en gewaardeerd worden.” Een definitie die naadloos past op de meest geaccepteerde definitie van creativiteit, namelijk: Iets nieuws en waardevols creëren.

Veel psychologen hangen de mening aan dat creativiteit en intelligentie elkaar zo dicht naderen of overlappen, dat het misschien wel twee verschillende namen voor hetzelfde zijn.

De boom van Jelle Jolles

Niet alleen hebben kinderen verschillen in voorkeuren en talenten, ze ontwikkelen zich ook nog eens in een verschillend tempo. Iedere leerkracht die dezelfde kinderen over een wat langere periode meemaakt, kan dit beamen. Sommige kinderen gaan bijvoorbeeld sneller en hebben eenvoorsprong met bepaalde competenties in vergelijking met bepaalde klasgenootjes. Zo heeft ieder kind zijn eigen ontwikkelingssnelheid.

Dat heeft veel te maken met de ontwikkeling van hersenstructuren en de verbindingen daartussen. Bij de een begint dat eerder dan bij de ander en bij de ander gaat het langer door dan bij de een. Tegen de tijd dat de adolescent volledig volwassen is geworden, zo rond het 23ste levensjaar, zijn de hersenen volgroeid.

Jelle Jolles is neuropsycholoog en doet veel onderzoek naar hersenontwikkeling en leren. In zijn boek „Ellis en het verbreinen” – een must voor iedere leerkracht en opvoeder – beschrijft hij hoe de ontwikkeling van onze hersenen in horten en stoten verloopt vanaf onze geboorte tot de leeftijd waarop de hersenen zijn uitgerijpt. Bij meisjes is dit proces in het algemeen eerder voltooid dan bij jongens, en de verschillen in ontwikkelingssnelheid en de momenten waarop die snelheid verandert verschillen per kind.

Jolles illustreert dit met een mooie metafoor. Hij vergelijkt kinderen met bomen. Ieder kind groeit uiteindelijk uit tot de volwassen boom die hij of zij nu eenmaal is; een beuk, een wilg of een den. Allemaal unieke bomen, uniek in omvang, hoogte, vorm en groeisnelheid. Welke boom je bent wordt bepaald door het zaadje waar je uit groeit; nature, waar je mee geboren wordt. Daarnaast bepalen de grond waarin je groeit, het klimaat, en allerlei andere omgevingsfactoren hoe je uiteindelijk wordt; nurture, wat je mee krijgt van o.m. opvoeding en onderwijs. Aan het eind van de rit ben je een prachtige unieke boom. Bij de ene boom gaat dat sneller dan bij de andere. Bedenk dat langzame groeiers kunnen uitgroeien tot machtige woudreuzen.

Zo zit dat ook met creatief talent, ieder mens is in potentie creatief. De mate waarin je creatieve talent zich ontwikkelt, wordt bepaald door wat je mee krijgt voor en na je geboorte. Een belangrijke inbreng bij die ontwikkeling is weggelegd voor het onderwijs, voor de leerkrachten.

(…)

Howard Gardner, Jelle Jolles, Teresa Ambile en Carol Dweck hebben ieder een belangrijk verhaal te vertellen als het om onderwijs gaat. Neem hun verhalen, ideeën en praktische inzichten ’s ochtends in je achterhoofd mee naar school. Jouw leerlingen zijn dat waard.

Bronnen

  • Howard Gardner – Intelligence Reframed
  • Jelle Jolles – Ellis en het verbreinen
  • Teresa Amabile – Growing up creative & Creativity in context
  • Carol Dweck  – Mindset – How you can fulfil your potential
  • Robert J. Sternberg e.a. – Handbook of creativity

De volledige tekst van dit hoofdstuk
vind je terug in

Het Grote VINDINGRIJKboek

dat in het najaar van 2013 verschijnt
bij uitgeverij Leuker.nu

HetGroteVINDINGRIJKboek-coverthumb

Advertisements

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op Ik zie… 4 gidsen voor creatief denken in ondewijs

  1. Brechje Hollaardt zegt:

    Beste David,

    Goed hoofdstuk! Belooft veel voor het boek.

    Misschien leuke tip: de onderzoeken in het kader van TalentenKracht. Jelle Jolles onderzoeksgroep maakt er onderdeel van uit. Zie: http://www.talentenkracht.nl.

    De poster van het Gardners Meervoudige Intelligentie Capaciteitenwiel hangt al jaren op mijn kantoor! Basisschool de Wichelroede (Brabant) is opgezet volgens dit principe. Ken je de school? Ik ben er 2x geweest en het was zeer de moeite waard!

    Vriendelijke groet,
    Brechje Hollaardt

    • davidvdkooij zegt:

      Dag Brechje,
      Dank je wel voor je reactie en informatie. Uiteraard kwam het ook mooi uit dat we elkaar gisteren spraken op de NOT. Ik kom zeker nog terug op dat gesprek.
      De Wichelroede ken ik van naam, maar ben er zelf nog nooit op bezoek geweest) Wel heb ik leerkrachten van deze school in workshops mogen begroeten.
      Tot snel!
      David

  2. Matt zegt:

    Beste David,

    Waar gaf meester Gulien destijds les? Ik probeer de afkomst van een fotoalbum te bepalen, en daar staat een foto in van meester Gulien, 1968. Of nouja, enkel de tekst van de foto, de foto zelf is missende helaas.

    • davidvdkooij zegt:

      Op de Karel Doormanschool in Amstelveen. Ik zat bij hem in klas 4 en 5 van (’70-’72).
      De school is volgens mij begin jaren 80 gesloten en in 85 gesloopt. Grappig is dat mijn vader nu op dat adres woont: Selderust 25.
      Groet! (KDS gaat nooit verloren, knoop het in je oren, van achter en van voren…)
      David

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s