Ongrijpbare creativiteit?

They seek him here, they seek him there,
Those Frenchies seek him everywhere.
Is he in heaven or is he in hell?
That darn elusive Pimpernel.

AfdrukkenEen rijmpje dat – als ik het wel heb en mij goed herinner – komt uit de film “The Elusive Pimpernel” uit 1950, waarin David Niven de “Scarlet Pimpernel” vertolkt uit het gelijknamige boek van Barones Orczy. Niven speelt de rol van de Sir Percy Blakeney, een Engelsman, die vermomd en opererend onder het pseudoniem “de Rode Pimpernel” Franse edelen van de guillotine weet te redden; Zorro ten tijde van de Franse Revolutie.

pimpernel1 pimpernel2 pimpernel3 pimpernel4Het rijmpje doet mij aan creativiteit denken; “elusive” (ongrijpbaar) namelijk, zo lijkt het. Ik las met aandacht het werk van Robert Sternberg – onderwijspsycholoog – hij heeft een voor mij nog steeds frisse en rationele kijk op het verschijnsel creativiteit.

Persoonlijke creativiteit wordt gevormd door hoe je denkt, wat je vindt en wat je doet; creatief denken, een creatieve houding en creatief gedrag. De mate en wijze waarop dit zich uit, wordt bepaald door een dynamische combinatie van zes factoren die Sternberg samen met Todd Lubart beschrijft in hun Investment Theory of Creativity; het gaat om intelligentie, kennis, denkstijl, persoonlijkheid, motivatie en omgeving. Ik beschrijf ze hier kort in relatie tot creativiteit.

Intelligentie – Creativiteit wordt geboren in gedachten. Het vermogen om te denken is een randvoorwaarde voor creativiteit. Sternberg maakt hier onderscheid tussen synthetische intelligentie (o.m. verzinnen), analytische intelligentie (o.m. kritisch afwegen) en pragmatische intelligentie (dingen voor elkaar krijgen).

Kennis – Als je niets weet, kun je ook niets verzinnen. Kennis is de grondstof voor creativiteit. Door bestaande kennis telkens op een andere manier te verbinden ontstaan nieuwe inzichten en ideeën.

Denkstijl – De manier waarop je denkt heeft invloed op je creativiteit. Een vragende, experimenterende denkstijl levert andere gedachten op dan een gesloten en kritische denkstijl. Toch zijn ze voor de creatieve ontwikkeling beiden van wezenlijk belang.

Persoonlijkheid – Bij de creatieve ontwikkeling spelen ook persoonlijkheidskenmerken een rol. Typische kenmerken die te maken hebben met creativiteit zijn risico’s durven nemen, voortvarendheid en doorzetten, kunnen omgaan met tegenstrijdigheden en tegen de stroom in zwemmen.

Motivatie – Creativiteit bloeit wanneer we volledig opgaan in een activiteit. Dat vraagt om intrinsieke (taak-)motivatie. Hefbomen hiervoor zijn persoonlijke interesse en relevantie. Daarnaast spelen externe factoren een rol, die kunnen zowel een positief effect (bijv. het geven van ruimte en aanreiken van middelen) als een negatief effect (bijv. beoordelen, straffen) hebben.

Omgeving – Creativiteit gedijt enkel in een omgeving waar creativiteit wordt geaccepteerd en gekoesterd, en waar creativiteit op een passende manier wordt gefaciliteerd. Een leeromgeving waarin creativiteit wordt gezien als richting gevend en waardevol is een randvoorwaarde voor de ontwikkeling van de creatieve leerling en leerkracht.

Opvallend is dat het woord “creativiteit” niet valt. Die ontstaat waar bovenstaande factoren elkaar overlappen, raken en beïnvloeden. Wat velen onder creativiteit verstaan, namelijk “ideeën krijgen”, zit hier verborgen achter het begrip “synthetische intelligentie”. Ik volg Sternberg en Lubart in hun visie, dat creativiteit veel meer is dan alleen dat.

Vergelijk bovenstaande factoren met knoppen op een schuifpaneel en je begrijpt waarom creativiteit van mens tot mens en van situatie tot situatie verschilt en soms ongrijpbaar lijkt; de een heeft meer creatief potentieel dan de ander, het ene moment zijn we beter in staat tot creatieve prestaties dan het andere moment, soms hebben we zin, soms niet, etc.

Alle factoren kunnen beïnvloed worden door bewustwording en training; door leren. Daarom ben ik er ten stelligste van doordrongen dat creativiteit een competentie is die – hoe complex ook – kan worden ontwikkeld; creativiteit kun je leren.

Het is belangrijk om rekening te houden van deze complexiteit als je creativiteit wilt gaan meten of – beter – de ontwikkeling van creativiteit wilt volgen en faciliteren; op school bijvoorbeeld.

Bronnen

  • Sternberg, R.J. and Lubart, T.I. (1995) – Defying the Crowd: Cultivating Creativity in a Culture of Conformity (pp. 3-10). New York: The Free Press.
  • Sternberg, R.J. (2003) – The development of creativity as a decision-making proces (pp. 91-138).  In  Sawyer, K.R. Creativity and development. New York: Oxford University Press

Beeldbronnen: Boekomslag – boekenwebsite.nl; Pimpernel (plant) – http://www.flickr.com; filmposter – en.wikipedia.org; bloem – David van der Kooij

Advertenties

Over davidvdkooij

Passie voor Creatief Denken en Onderwijs.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Ongrijpbare creativiteit?

  1. Jelle Derckx zegt:

    Bedankt voor deze blog, veel creativiteit al uitgehaald!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s